Uganda: Rhaglen Coedwigoedd Mbale

Gweithio gyda'n partner: Working Partner

Mae datgoedwigo ym Mbale yn achosi tywydd anrhagweladwy a safonau byw sy’n dirywio. Er mwyn mynd i’r afael â’r mater hwn, mae Rhaglen Plannu Coed Mbale yn plannu miliynau o goed bob blwyddyn, ac yn darparu cyfleoedd bywoliaeth gynaliadwy i’r gymuned.

Yr Her

Mae gan Uganda un o’r cyfraddau uchaf o golli coedwigoedd yn y byd. Rhwng 2001 a 2020, collodd y wlad 918,000 hectar o orchudd coed – gostyngiad o 12%. Ar sail tueddiadau cyfredol, mae perygl i’r wlad golli ei gorchudd coedwig cyfan erbyn 2040.

Er mwyn mynd i’r afael â’r broblem hon, mae Rhaglen Plannu Coed Mbale, sydd wedi’i lleoli yn rhanbarth Mount Elgon yn Nwyrain Uganda, yn cefnogi ffermwyr lleol i dyfu coed ac yn hyrwyddo bywoliaeth gynaliadwy.

Mae Mbale yn ardal fryniog fawr sydd wedi cael ei datgoedwigo’n drwm, yn bennaf oherwydd ehangu amaethyddiaeth; galw cynyddol am goed tanwydd a siarcol; a mesurau diogelu cyfreithiol gwan a gorfodi cyfreithiau diogelu coedwigoedd.

Mae’r tywydd y gellir ei ragweld unwaith wedi dod yn afreolaidd, ac mae’r priddoedd lleol sydd ddim yn sefydlog rhagor oherwydd bod llai o goed a glaw trwm, yn achosi llifogydd a thirlithriadau. Mae tirlithriadau wedi arwain at golli cartrefi, ysgolion, da byw ac weithiau, maen nhw’n costio bywydau.

Nodau'r Prosiect

Mae Rhaglen Plannu Coed Mbale yn cefnogi’r gymuned leol i blannu, meithrin a gwarchod 25 miliwn o goed erbyn 2025. Bydd y coed hyn yn:

  • Cefnogi’r gymuned i liniaru ac addasu i effeithiau newid yn yr hinsawdd.
  • Mynd i’r afael â sbardunwyr datgoedwigo.
  • Darparu cyfleoedd bywoliaethau lleol a chynaliadwy i’r gymuned leol.
  • Diogelu a gwella bioamrywiaeth.

Mae’r prosiect yn gweithio gyda phedwar partner gweithredu lleol i ddosbarthu dros 3 miliwn o goed sydd yn cael eu tyfu mewn meithrinfeydd bob blwyddyn i ffermwyr tyddyn lleol, cydweithfeydd amaethyddol, teuluoedd, eglwysi ac ysgolion, yn rhad ac am ddim.

Mae cydraddoldeb rhywiol a hyrwyddo menywod mewn arweinyddiaeth yn rhedeg ar draws yr holl weithgareddau o fewn y prosiect. Mae nifer y meithrinfeydd coed sydd yn cael eu rhedeg gan fenywod wedi cynyddu, ac mae’r rhaglen wedi cefnogi grwpiau menywod mewn gweithgareddau fel cadw gwenyn.

Mae’r rhaglen yn darparu cyflogaeth uniongyrchol i 116 o weithwyr. Mae’r rolau’n cynnwys gweithredwyr gwelyau meithrinfeydd, clercod data a hwyluswyr cymunedol. Mae’r rolau hyn yn cefnogi’r gwaith o gyflwyno’r rhaglen, gan gynnwys cynyddu cyrhaeddiad pobl sy’n ymwybodol o’r eginblanhigion am ddim, ac sy’n eu derbyn.

Ers cael ei sefydlu, mae Rhaglen Plannu Coed Mbale wedi plannu dros 15 miliwn o goed ac wedi cyflwyno manteision amgylcheddol a chymdeithasol pwysig i’r gymuned leol, a chyfrannu at ymdrechion byd-eang i fynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd.

Yr hyn sy’n allweddol i ddyluniad y rhaglen hon yw deall a mynd i’r afael â’r ffactorau sy’n sbarduno datgoedwigo. Mae hyn yn cynnwys cynhyrchu siarcol sy’n achosi datgoedwigo ac sy’n cael ei waethygu gan ddiffyg cyfleoedd cyflogaeth.

Mae effeithiau a mentrau i fynd i’r afael â hyn yn cynnwys:

  • Tyfu coed mewn ffordd gynaliadwy i ddarparu coed tanwydd.
  • Gosod stofiau rhad ar danwydd ar gyfer aelodau’r gymuned sy’n rhedeg yn fwy effeithlon, a lleihau faint o goed tân sydd eu hangen i goginio.
  • Meithrin coed sy’n cynnig nifer o fanteision, fel coed ffrwythau sy’n darparu maeth ac incwm; coed sydd ag eiddo meddyginiaethol, fel neem; neu goed sy’n rhoi cysgod i gnydau fel planhigion coffi ar ffermydd.
  • Cefnogi opsiynau bywoliaeth gynaliadwy eraill.

Mae’r gymuned wedi cael ei hyfforddi ar bynciau perthnasol, gan gynnwys sut i feithrin coed, arferion ffermio cynaliadwy, amaeth-goedwigaeth a ble i blannu coed i sicrhau’r canlyniad gorau. Mae’r rhain yn aml yn cael eu cynnal fel sesiynau rhannu gwybodaeth dan arweiniad cymheiriaid.

Mae llawer o’r coed sydd yn cael eu plannu yn rhan o Gynllun Plant!  Llywodraeth Cymru! sy’n dathlu genedigaeth pob plentyn sy’n cael ei eni neu ei fabwysiadu yng Nghymru drwy blannu dwy goeden. Un mewn coetir newydd yng Nghymru, a’r llall ym Mbale.

Straeon

Fideo

Mae’r brand coffi Jenipher’s Coffi yn ddatblygiad cyffrous sydd wedi cryfhau’r cysylltiadau rhwng Cymru ac Uganda.

Mae’r coffi organig hwn, sydd wedi’i ardystio’n goffi masnach deg, yn cael ei dyfu ym mryniau Mount Elgon gan gydweithfa ffermwr coffi o’r enw MEACCE. Mae MEACCE, sydd hefyd yn un o bedwar partner gweithredu Rhaglen Plannu Coed Mbale, yn helpu i ddosbarthu a thyfu planhigion coed sy’n darparu cysgod ac amddiffyniad rhag tywydd eithafol yn y pen draw, ac sy’n cynyddu ansawdd a chynnyrch coffi.

Mae partneriaid yng Nghymru ac Uganda wedi bod yn gweithio gyda’i gilydd i ddod â’r coffi blasus i Gymru, a gellir ei brynu ar-lein neu mewn siopau Masnach Deg ar draws y wlad.

Ynglŷn â'r partner

 

Mount Elgon Tree Growing Enterprise (METGE) oversees the project’s implementation in Mbale. They work with four local NGO’s who run a total of 39 nurseries. These partners are Share an Opportunity, Salem Brotherhood, MEACCE (Mount Elgon Agroforestry Communities Cooperative Enterprise) and Bungokho Rural Development Centre.