Sut mae mapio tir brodorol yn arwain at weithredu yn yr hinsawdd – gweithdy mapio ar diriogaeth y Wampís, Hydref 2019

Posted on

Yn ddiweddar, ymunodd un o gydlynwyr prosiectau Maint Cymru, Anna, â’r Forest Peoples Programme (FPP) a Digital Democracy ar weithdy mapio a monitro yn Soledad, pentref o fewn tiriogaeth 1.3 miliwn hectar y Wampís yn yr Amazon ym Mheriw.

Pwrpas y gweithdy tri diwrnod oedd cyflwyno ap mapio a monitro newydd o’r enw Mapeo sydd wedi cael ei ddylunio a’i ddatblygu gan Digital Democracy, sydd wedi datblygu’r pecyn mewn cynlluniau peilot gyda FPP a phartneriaid eraill yn yr Amazon dros nifer o flynyddoedd. Mynychwyd y gweithdy gan ddynion, menywod, pobl ifainc a phobl hŷn o boblogaeth y Wampís, ynghyd â chynrychiolwyr o gymunedau brodorol eraill ar draws Periw a Colombia.

Un peth sy’n diffinio cymuned frodorol fel y cyfryw, yw eu hymdeimlad o gysylltedd â’u tiroedd, a’u hagwedd sy’n canolbwyntio ar y ddaear (yn hytrach nag ar bobl) tuag at fyw a bywyd. Nid yw’n gyd-ddigwyddiad bod tiroedd brodorol yn rhai o’r cynefinoedd mwyaf cyflawn sydd ar ôl ar y blaned hon.

Yn aml iawn, mae’r tiroedd hyn yn llawn adnoddau, sy’n gadael hawliau ac amddiffyniadau’r tiroedd a’r bobl yn agored i gael eu hecsbloetio a’u torri. Mae tiriogaethau pobl frodorol o dan fygythiad parhaus yn sgil amrywiaeth o weithgareddau fel mwyngloddio, ffermio anghynaliadwy, a thorri coed – sydd i gyd yn ffactorau pwysig sy’n sbarduno datgoedwigo.

Mae Mapeo wedi cael ei gynllunio’n arbennig i roi’r modd i gymunedau brodorol sydd heb fynediad i’r rhyngrwyd neu dechnoleg mapio arbenigol i fapio eu tiroedd; mae’n eu galluogi nhw i fonitro ac yn bwysicach fyth, yn rhoi rheolaeth iddynt dros yr hyn y dylid ei gyhoeddi am weithgarwch lle nad yw’r gymuned wedi rhoi eu caniatâd hyddysg, blaenorol a gwybodus ynghylch y datblygiadau.

Mae’r ap yn defnyddio technoleg geoofodol ac yn gweithio heb orfod cael cysylltiad i’r we. Yn y gorffennol, mae hyn wedi bod yn gyfyngiad mawr ar gymunedau brodorol wrth geisio mapio eu tiriogaeth, gan fod posibiliad nad oes ganddynt fynediad rheolaidd i’r rhyngrwyd. Mae gan yr ap all-lein hwn y budd ychwanegol a phwysig iawn o ganiatáu i gymunedau fod yn berchen ar eu data eu hunain. Mae blog ar wefan Digital Democracy yn esbonio “This improves the conditions for agency, long-term preservation, and user control, and has the potential to shift the dominant paradigm of how technology is built.” Gyda’r data hwn, mae gan gymunedau bellach yr adnoddau i fynd ag achosion i’w Llywodraeth, neu i’r llys.

Mae gweithdai a datblygiadau mewn technoleg fel hyn yn grymuso cymunedau coedwigoedd brodorol i ddiogelu eu tiroedd rhag cael eu datgoedwigo, eu diraddio a’u halogi. Mae tiriogaeth y Wampís yn 1.3 miliwn hectar o goedwig drofannol hynafol, hardd a hanfodol. Mae’n gorchuddio cyfran o’r Amazon yr ydym yn cyfeirio ato’n aml fel ysgyfaint y ddaear.

Po orau yw cymunedau am ddiogelu eu tiroedd hynafol, y mwyaf yw gallu pobl fel y Wampís i fod yn hunanlywodraethol ac i hunanlywodraethu. Mae’n golygu hefyd, y gall y byd ymdopi’n well gyda’r cynnydd hwn mewn allyriadau rydym wedi bod yn ei weld ers y Chwyldro Diwydiannol, sy’n achosi’r hinsawdd i gael ei chwalu.

Nodyn gan Anna: Roedd yn gwpwl o ddiwrnodiau diddorol ac ysbrydoledig iawn. Gadewais yn teimlo’n llawn positifrwydd gan mai’r hyn yr oeddwn wedi’i weld oedd gweithdy 3 diwrnod dwys, lle’r oedd y cyfranogwyr wedi’u grymuso ar y diwedd. Roedd yn wych hefyd gweld bondiau yn ffurfio rhwng aelodau o wahanol gymunedau brodorol wrth iddynt rannu gwybodaeth a phrofiadau.

Mae’r prosiect yn elwa o gefnogaeth Prince Albert II of Monaco Foundation – www.fpa2.org


Tweet Rhannwch ar Facebook