Sut Mae Diogelu Coedwigoedd yn Edrych Mewn Gwirionedd?

Posted on
Ar gyfer Diwrnod Gwyrdd 2021, mae Maint Cymru yn codi arian ar gyfer y cymunedau coedwig anhygoel rydym yn gweithio gyda nhw.

Mae cymunedau coedwig yn gallu diogelu eu coedwigoedd trofannol rhag datgoedwigo mewn sawl ffordd. Mae’r sefyllfa o wlad i wlad, a choedwig i goedwig yn gallu amrywio’n fawr, felly mae’n bwysig deall y sefyllfa a’r bygythiadau. Mae pob cymuned yn ystyried hyn wrth adeiladu eu cynlluniau diogelu coedwigoedd.

Gyda hyn mewn golwg, byddwn yn rhannu rhai o’r gweithgareddau hynny y bydd eich digwyddiadau codi arian yn eu cefnogi ar y Diwrnod Gwyrdd eleni:

 Cyfarfodydd cymunedol, i gasglu a rhannu gwybodaeth leol i ddeall beth sy’n sbarduno datgoedwigo, ac i gytuno ar y ffordd orau o weithredu.

 Mapio coedwigoedd sy’n cynnwys dogfennu pentrefi, safleoedd sanctaidd, lleiniau ffermio, a mannau hela a physgota.

 Monitro tiroedd ar gyfer achosion o ddatgoedwigo, neu gloddio neu dorri coed yn anghyfreithlon ac yna, gweithredu pan fydd achosion yn codi.

 Darparu hyfforddiant cyfreithiol a gweithredu, i gymunedau gael yr hawl i’w tiroedd gael eu cydnabod yn gyfreithiol.

 Datblygu a chryfhau sefydliadau brodorol annibynnol.

 Codi ymwybyddiaeth yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol trwy gyfrwng eiriol, digwyddiadau cyhoeddus ac adrodd straeon.

 Gwella mynediad y gymuned at wybodaeth, gan gynnwys cael mynediad i’r rhyngrwyd,

 Cryfhau arferion diwylliannol ac ysbrydol. Gallai hyn gynnwys rhannu gwybodaeth hynafol a gwyddoniaeth, a dogfennu hyn. Rhywfaint o enghreifftiau ydy defnyddio planhigion meddyginiaethol traddodiadol; cadw ieithoedd brodorol; neu gyfnewid gwybodaeth rhwng pobl hŷn ac ifanc, gan gynnwys yr wybodaeth a’r profiad gwerthfawr a ddelir gan fenywod y gymuned. Mae diogelu diwylliant cymuned goedwig yn mynd law yn llaw â diogelu’r tir maen nhw’n byw arno.

 Datblygu bywoliaethau cynaliadwy a gwella amodau byw. Er enghraifft, ffermio cynnyrch lleol, fel coffi neu goco, neu sefydlu cydweithfeydd ffermio sy’n darparu ffynhonnell incwm, sy’n hyrwyddo arferion ecogyfeillgar, ac sy’n cefnogi cymuned i fod yn fwy hunangynhaliol.

 Gweithredu arferion ffermio sy’n cynyddu cynaeafu, sy’n lleihau faint o dir amaethyddol (wedi’i ddatgoedwigo) sydd ei angen, ac sy’n darparu diogelwch bwyd gwell a deietau mwy maethol.

“Dyna pam mae’n rhaid i ni ofalu am y gofod hwn a’i ddiogelu, oherwydd gallwn werthu crefftau ac ennill incwm, gwneud remedïau ar gyfer ein hiechyd, ac arbed arian ar gyfer ein hastudiaethau plant.”
– Anita Serempo, Arweinydd y Wampís

Vicki Brown FPP
Photo: Kathia Carrillo

 

Sbotolau ar gymuned goedwig: Cenedl y Wampís yn Periw

Mae gan y Wampís diriogaeth enfawr o 1.3 miliwn hectar. Maen nhw wedi mapio eu tiriogaeth gyfan, a marcio ffiniau eu tiroedd hynafol, sy’n cynnwys ble mae’r afonydd a’r mynyddoedd, ble maen nhw’n mynd i chwilio am arweiniad gan eu hynafion, a ble mae’r tiroedd amaethyddol da. Fel rhan o’r ymarfer mapio parhaus hwn, ac yr un mor bwysig, maen nhw’n cofnodi tystiolaeth o dorri coed yn anghyfreithlon a chloddio aur, a chaeau olew wedi’u marcio i’w cloddio. Gyda chymorth Maint Cymru, Forest Peoples Programme a phartneriaid eraill, derbyniodd y Wampís hyfforddiant ac offer i fonitro, cofnodi a defnyddio’r holl ddata hwn mewn ffyrdd sy’n eu helpu i ddiogelu eu coedwigoedd; cymryd camau cyfreithiol; neu droi cloddwyr a thorwyr coed anghyfreithlon allan.

“Yr hyn rydyn ni wedi’i weld yw nad mwyngloddio anghyfreithlon yn unig sy’n effeithio ar y goedwig. Mae hyd yn oed mwyngloddio cyfreithiol yn llygru ein coedwigoedd a’n dŵr.”
– Wrays Perez

Fe wnaethant ymgyrchu’n llwyddiannus hefyd, yn erbyn y cwmni olew, GeoPark, i dynnu’n ôl ei rôl mewn prosiect a oedd i fod i ddechrau echdynnu olew o fewn eu tiriogaeth a fyddai, pe bai wedi mynd yn ei flaen, wedi creu difrod mawr i’r amgylchedd, fel datgoedwigo ac achosi llygredd dŵr; a materion iechyd sydd yn cael eu hachosi gan ffynonellau bwyd halogedig.

Mae’r gwaith yn cael ei arwain gan GTANW (Autonomous Territorial Government of the Wampís Nation), sy’n cyfarfod â’r gymuned i drafod materion ac atebion. Mae arwyddocâd tiriogaeth y Wampis i ddiogelu’r hinsawdd yn Periw ac yn rhyngwladol yn aruthrol. Mewn dwy flynedd yn unig, amcangyfrifir y bydd gallu tiriogaeth y Wampis i ddal carbon yn cyfateb i 10 mlynedd o dargedau lleihau carbon Periw.

Mae’r ystadegau’n siarad drostynt eu hunain. Mae cyfraddau datgoedwigo yn is mewn ardaloedd sydd yn cael eu meddiannu gan Bobloedd Frodorol. Felly, mae’n hanfodol ein bod ni’n parhau i gefnogi Pobl Gynhenid fel y Wampís, sy’n warcheidwaid coedwigoedd y byd ac sy’n parhau i gyfrannu at ddiogelu’r hinsawdd ar draws y byd.

“Os allwn ni, y Wampís weithio i ddiogelu yr holl goedwig hon a chael yr hyn sydd ei angen ar y byd, gallem ddod yn ffynhonnell bywyd i ddynoliaeth. Roedd ein neiniau a’n teidiau, heb fynd i’r brifysgol, yn gallu ymarfer Tarimat Pujut, sy’n golygu byw’n dda. Mae byw’n dda yn golygu cael popeth, byw mewn heddwch… Rydych chi’n byw mewn rhyddid gyda phopeth sydd ei angen arnoch. Mae gennych eich tir, eich ieir, coedwig iach, aer glân. Byw’n dda yw hynny.”
– Wrays Perez, cyn arweinydd GTANW

Photo: Vicki Brown

“Mae gennym gynnyrch eraill yn y rhanbarth… Bananas a coco yw ein prif gynnyrch sydd yn cael eu cynhyrchu gan y gymuned. Trwy hyn, rydym yn gallu meddwl am opsiynau eraill, i sicrhau bod dewisiadau eraill i aelodau o’r gymuned, yn hytrach na’u bod yn meddwl mai eu hunig opiswn ydy gofyn am help yn unig neu aros am gymorth, a gorfod rhoi bwyd sothach i’w plant.”
 Wrays Perez

Ffeithiau Diddorol – pam bod angen i ni ddiogelu coedwigoedd sy’n sefyll:
  • Mae ardal o goedwig law ddwywaith maint Singapore yn cael ei dinistrio yng nghoedwig law yr Amazon yn Periw bob blwyddyn.
  • Mae tiriogaeth y Wampís yn cyfateb i ardal sy’n fwy na rhanbarth metropolitan Ffrainc.
  • Mae rheoli eu tir yn ofalus ar draws cenedlaethau wedi arwain at gyfradd ddatgoedwigo isel iawn, gyda choedwigoedd yn cael eu colli mewn 0.91% yn unig o’u tiriogaeth.
  • Nid oes gan y Wampís y teitlau tir i fwy na dwy ran o dair o’u tiriogaeth, sy’n gwneud eu coedwigoedd yn agored i’r bygythiadau hyn.
  • Mae coedwigoedd y Wampís yn storio 145 miliwn tunnell o garbon. Mae hwn yn 600% o darged presennol Periw fel rhan o broses hinsawdd y Cenhedloedd Unedig.
  • Amcangyfrifir bod tiriogaeth y Wampis yn cipio 57 miliwn tunnell o garbon sydd mewn dwy flynedd yn unig, yn cyfateb i dargedau lleihau carbon 10 mlynedd Periw erbyn 2030.

“Rydym wedi edrych ar ein hynafiaid a oedd â’u system lywodraethu eu hunain. Diolch i’r system hon, gallwn ddal i weld y goedwig fioamrywiol hon sydd gennym yma heddiw.”
– Wrays Perez

Cliciwch yma i gyfrannu at y Diwrnod Gwyrdd a chefnogi coedwigoedd trofannol. Byddwn yn derbyn arian cyfatebol am yr holl arian a godir, sy’n golygu bod pob rhodd yn cael dwbwl yr effaith!

A oedd yr erthygl hon yn ddefnyddiol i chi? Ystyriwch gyfrannu at Maint Cymru


Tweet Rhannwch ar Facebook