Borneo: Hailgoedwigo yn Coedwig Cymunedol Pematang Gadung

Gweithio gyda'n partner: Working Partner

Yr Her

Mae coedwig gymunedol Pematang Gadung yng Ngorllewin Borneo yn safle pwysig bioamrywiaeth pwysig, ac yn gartref i’r Orangwtan Borneaidd (Pongo pygmaeus) sydd dan fygythiad mawr. Mae’r goedwig yn adnodd lleol pwysig i’r pentrefi gwledig cyfagos hefyd. Amcangyfrifir bod rhwng 500 ac 800 o’r orangwtaniaid gwyllt hyn dan fygythiad oddi mewn i’r 14,000 hectar o goedwigoedd.
Coedwig fawnog ydy Pematang Gadung, a ddylai fel arfer fod wedi gorlifo â dŵr. Fodd bynnag, mae rhai ardaloedd o’r mawn wedi draenio oherwydd diraddiad yn yr ardal trwy dorri coed, agor camlesi a gweithgareddau anthropogenig eraill, sydd wedi ei adael yn hynod o agored i danau. Yn 2015, roedd y tymor sych a gafodd ei ysgogi gan El Niño yn golygu y llosgodd yr ardaloedd hyn o goedwig wedi draenio, gan ddinistrio ardal o dros 2,100ha. Os ydy’r ardaloedd hyn yn cael eu gadael, a dim yn cael eu hailgoedwigo, maen nhw’n debygol o losgi eto yn y blynyddoedd wedyn, a dinistrio mwy a mwy o’r ecosystem hanfodol hon.
Nawr, mae’r prosiect hwn yn ymgysylltu â chymunedau lleol i ddatblygu rhaglen ailgoedwigo leol, i helpu i adfer ardaloedd o goedwig wedi’u llosgi, i adeiladu rhaglenni datblygu cynaliadwy ar gyfer y gymuned leol, ac i addysgu pobl leol ynghylch sut i ddiogelu eu coedwig a pham ei fod yn bwysig.

Nodau'r Prosiect

Nod cyffredinol y prosiect hwn yw cadarnhau a chynnal poblogaethau hunangynhaliol o orangwtaniaid yn y gwyllt. Bydd hyn yn cael ei gyflawni trwy:
1. Atal, lliniaru a datrys gwrthdaro rhwng bodau dynol/ orangwtaniaid trwy gyfrwng addysg, ymwybyddiaeth ac ymdrechion allgymorth gyda chymunedau lleol
2. Blannu 75,000 o eginblanhigion a fydd yn cwmpasu ardal o 2,000 hectar
3. Ddarparu cyflogaeth i’r gymuned leol ac yn yr un modd, cefnogi ffermwyr lleol i ddatblygu technegau ffermio organig

Sut mae'n gweithio

Mae IAR yn cydnabod y pwysigrwydd o gydweithio â phobl leol, ac yn ceisio ennyn diddordeb aelodau’r gymuned ar bob lefel o’r prosiect. Er mwyn cyflawni amcanion y prosiect o ddiogelu’r boblogaeth orangwtaniaid leol; ailgoedwigo’r goedwig sydd wedi’i difrodi; a darparu cyflogaeth gynaliadwy leol; mae rhywfaint o weithgareddau’r prosiect yn cynnwys:

Ailgoedwigo – tyfu a phlannu mwy na 75,000 o eginblanhigion dros ardal o 2,000 hectar o’r goedwig gymunedol erbyn diwedd 2019. Bydd hyn yn darparu cyflenwad bwyd cynaliadwy hefyd ar gyfer y poblogaethau orangwtaniaid.
Mae dynion a merched lleol yn gyfrifol am gasglu hadau o’r goedwig, ac am dyfu a gofalu am yr eginblanhigion nes eu bod nhw’n barod i’w plannu. Yna, mae’r tîm ailblannu yn paratoi’r ardal ac yn plannu’r eginblanhigion.
Mynd i’r afael â thechnegau ffermio anghynaladwy – am flynyddoedd lawer, mae ffermwyr wedi defnyddio’r arfer o ‘dorri a llosgi’ i glirio tir i’w drin. Mae hyn nid yn unig yn anghynhyrchiol o ran cynnyrch cnwd, ond mae hefyd yn chwarae rhan enfawr yn y difrod eang a achosir gan danau coedwig yn ystod y misoedd sych.
Er mwyn gwrthsefyll hyn, mae’r prosiect wedi sefydlu rhaglen sy’n annog defnyddio technegau ffermio organig. Mae gan ganolfan achub orangwtaniaid yr IAR gyfleuster hyfforddi lle gall ffermwyr lleol ddysgu am ffermio organig. Yn sgil hynny, caiff ffermwyr lleol eu grymuso i gyfrannu at warchod yr union goedwig maen nhw’n dibynnu arni ar gyfer eu bywoliaeth.
Addysg a chodi ymwybyddiaeth drwy raglenni allgymorth cymunedol – mae IAR yn cyflwyno rhaglenni addysg ac ymwybyddiaeth sy’n meithrin gwerthoedd cadwraeth natur ymysg cymunedau lleol.
Un o raglenni diweddar mwyaf llwyddiannus y prosiect yn yr ardal yw gwersylloedd cadwraeth sy’n cael eu rhedeg yng nghoedwig Pematang Gadung. Mae’r gwersylloedd hyn, sydd wedi’u targedu at bobl ifanc lleol yn eu harddegau, yn helpu i ddatblygu a meithrin eu diddordeb mewn cadwraeth, a’u hannog i fod yn stiwardiaid gweithgar wrth warchod adnoddau naturiol Ketapang. Mae’n dangos iddynt hefyd, sut y gall y penderfyniadau maen nhw’n eu gwneud yn eu bywydau beunyddiol effeithio ar yr amgylchedd.
Cyflogaeth – mae tîm o chwech o bobl leol yn gweithio fel staff amser llawn, ac yn mynd ar batrôl o gwmpas y goedwig bob mis, ac yn cofnodi gweithgarwch anghyfreithlon o fewn y goedwig gymunedol. Mae tîm ychwanegol yn cynnal arolygon bioamrywiaeth bob mis.

O ran y prosiect ailgoedwigo, mae IAR wedi partneru gyda grwpiau lleol i gasglu eginblanhigion o’r goedwig ac i ofalu amdanyn nhw cyn i’r ailblannu ddechrau.

Mae menter ecodwristiaeth yn cael ei datblygu hefyd, gyda’r nod o ddod â refeniw a swyddi i’r ardal.

Lle a Phobl

Coedwig mawn arfordirol yw Pematang Gadung gyda rhywfaint o’r cynefin mwyaf bioamrywiol ar y ddaear, sy’n cynnwys poblogaeth fawr o orangwtaniaid, yn ogystal â giboniaid, tarsierod, lorisiau araf, macacos, mwncïod proboscis, crocodeiliaid a nifer o rywogaethau adar.
Mae mawndiroedd trofannol fel Pematang Gadung, sy’n cydfodoli gyda gwern goedwigoedd, yn storio ac yn cronni symiau helaeth o garbon fel deunydd organig pridd sydd mewn coedwigoedd naturiol. Mae gan eu hansefydlogrwydd oblygiadau pwysig ar gyfer newid yn yr hinsawdd; maen nhw ymhlith y gwarchodfeydd ger yr arwyneb mwyaf o garbon organig daearol.
Mae pobl Indonesia sy’n byw ger Pematang Gadung yn bennaf yn deillio o dras Malay a Dayak, ac mae gan y rhan fwyaf acen debyg i dras Malay wrth siarad Indoneseg, sy’n debyg i’r hyn a ddefnyddir ym Malaysia. Mae’r rhan fwyaf o bobl leol yn ffermwyr ac yn aml, mae cropiau yn cael eu cludo i Bontianak a Semarang ar ynys Java i’w gwerthu.

Fideo