Llwyddiant i’r Wampís wrth i Geopark dynnu nôl o faes olew ar diriogaeth y Wampís

Posted on

Ar ddydd Mercher, 15 Gorffennaf, cyhoeddodd Geopark eu bod yn canslo eu contract gyda Petroperú, sy’n eiddo i’r wladwriaeth, ar gyfer defnyddio Lot 64, sef cae olew 761,501 hectar sy’n ymestyn ar draws tiriogaethau’r Wampís a Phobloedd Frodorol Achuar cyfagos yng ngogledd yr Amazon, Periw.

Mae’r llwyddiant hwn yn ganlyniad i flynyddoedd lawer o ymgyrchu gan GTANW (Autonomous Territorial Government of the Wampís Nation) a FENAP (Federation of the Achuar Nationality of Peru), a lansiodd yr ymgyrch Atsá Geoparkka yn ddiweddar, sy’n golygu No To Geopark.

Nôl ym mis Ebrill, wrth i’r risg o COVID-19 ymledu ar draws Periw a’r Amazon, cymerodd y Wampís gamau cadarnhaol i gau eu tiriogaeth er mwyn diogelu iechyd ac uniondeb eu 85 o gymunedau. Fe ofynnon nhw hefyd i bob gweithgaredd echdynnol a gweithiwr sy’n gweithio yn y diwydiannau echdynnol i adael eu tiriogaeth. Mae Maint Cymru wedi llofnodi Datganiad o Undod Amazon Watch, ynghyd â 200 o sefydliadau brodorol a rhyngwladol eraill, yn galw ar lywodraethau i wrando ar ddymuniadau Pobloedd Frodorol yr Amazon, ac atal pob gweithgaredd echdynnol, sy’n cynnwys mwyngloddio, olew a thorri coed.

Er gwaethaf yr ymdrechion hyn a mesurau llym Llywodraeth Periw o ran y cyfyngiadau cloi, parhaodd y prosiect ym masn Afon Morona, Loreto. Dywedodd cymuned y Wampís bod staff Geopark wedi parhau i deithio i’w tiriogaeth o drefi cyfagos San Lorenzo ac Iquitos hefyd, oedd eisoes wedi cadarnhau achosion o COVID-19. Roedd Geopark yn gwadu’r honiadau hyn.

Cyflwynodd y Wampís ac EarthRights International gwyn droseddol yn erbyn cwmni olew GeoPark Peru S.A.C ar 25 Mai 2020, am barhau â’i weithrediadau yn ystod yr argyfwng iechyd, ar y sail ei fod yn peryglu poblogaethau brodorol drwy gynyddu’r risg o gontractio COVID-19.

Mae Cenedl y Wampís a’r Bobloedd Achuar yn honni hefyd, nad oedd y lot dan sylw wedi cael y caniatâd di-dâl, blaenorol a gwybodus oedd ei angen ar gyfer y ddau grŵp Brodorol. Ar ben hynny, nid oedd wedi cael y trwyddedau angenrheidiol gan Lywodraeth Periw, ac nid oedd Asesiad o Effaith Amgylcheddol boddhaol wedi cael ei gymeradwyo. Yn sgîl hyn, a thrafferthion parhaus eraill i fwrw ymlaen ag echdynnu’r cae olew, tynnodd Geopark eu cyfranogiad yn ôl.

Er bod y lot yn flaenoriaeth i’r Weinyddiaeth Ynni ac heb ei ganslo ar hyn o bryd, mae ei ddyfodol yn edrych yn ansicr. Buddsoddodd Geopark gost o 75% o gyfanswm cost y prosiect, gyda Petroperú yn buddsoddi’r 25% oedd yn weddill. Mae gan Petroperú, sy’n eiddo i’r wladwriaeth, 30 diwrnod o ddiwrnod cyhoeddiad Geopark- sef 15 Gorffennaf – i benderfynu p’un a fyddant yn cymryd y prosiect cyfan ymlaen, ac ymgymryd â gweddill y buddsoddiad.

Mae Maint Cymru, mewn partneriaeth â Forest Peoples Programme, yn parhau i gefnogi GTANW ar yr adeg dyngedfennol hon. Yn oes newid yn yr hinsawdd, mae’n hanfodol bod echdynnu olew dinistriol a diwydiannau echdynnol niweidiol eraill fel mwyngloddio a thorri coed yn dod i ben yn yr Amazon, ynghyd â sbardunwyr eraill sy’n cael eu gyrru gan nwyddau yn sgil datgoedwigo. Ar ben hynny, rhaid i gamau gweithredu a mesurau polisi sy’n bygwth hawliau’r Wampís ddod i ben, ac yn lle hynny, dylid ymdrechu i gefnogi eu camau parhaus i wireddu eu hawliau a’u cydreolaeth o goedwigoedd, afonydd, ac adnoddau naturiol eraill o fewn eu tiriogaeth hynafol.

Mewn cynhadledd i’r wasg a gynhaliwyd ar 22 Gorffennaf 2020, dywedodd Wrays Pérez, Pamuk (Llywydd) y GTANW:

“Yr hyn rydym eisiau ei wneud yw amddiffyn natur, ein ffynhonnell bywyd. Nid dim ond ein ffynhonnell bywyd, ond ar gyfer y ddynoliaeth gyfan a chenedlaethau i ddod. Mae gennym ymrwymiadau rhyngwladol, lle cytunodd pawb i roi’r gorau i ddefnyddio tanwyddau ffosil, felly dyna beth rydyn ni’n ei wneud, ac rydyn ni eisiau cael eu gwared â’n tiriogaeth … Y diriogaeth mae pawb yn ei galw yn ysgyfaint y ddaear. Mae’r ysgyfaint hyn yn mynd yn sâl.”

Byddwn yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i chi am benderfyniad Petroperú. Ond am nawr, ymunwch â ni i anfon eich llongyfarchiadau a’ch undod i’r Wampís ac i’r Bobloedd Achuar am amddiffyn eu coedwig, eu cartref a’u pobl.

Kathia Carrillo

Tweet Rhannwch ar Facebook