Diwrnod Coedwigoedd Rhyngwladol: Codi ymwybyddiaeth am hawliau cymunedau brodorol sy’n byw yn y goedwig-gwarchodwyr gorau’r goedwig.

Posted on

Pan gyfarfu Rita â Shapiom. Codi ymwybyddiaeth am hawliau cymunedau brodorol sy’n byw yn y goedwig – gwarchodwyr gorau’r goedwig.

21 Mawrth 2018 – Diwrnod Coedwigoedd Rhyngwladol
Gyda saith miliwn hectar o goedwigoedd yn cael eu colli bob blwyddyn, nid yw’n syndod ein bod ni angen (o leiaf!) un diwrnod fel y Diwrnod Coedwigoedd Rhyngwladol heddiw, sy’n ymroddedig i gefnogi a dathlu coedwigoedd. Mae datgoedwigo yn gyfrifol am oddeutu 25% o allyriadau nwyon tŷ gwydr ar draws y byd, a’r ffactorau mwyaf sy’n cyfrannu at ddatgoedwigo ydy amaethyddiaeth a newidiadau eraill yn y defnydd o’r tir.

Mae coedwigoedd yn gorchuddio traean o’n planed, ac yn darparu llawer o swyddogaethau hanfodol ar gyfer ein goroesiad – maen nhw’n lletya 50% o’r holl fioamrywiaeth ar y tir; maen nhw’n ymladd yn erbyn newid yn yr hinsawdd ac yn ein hamddiffyn ni rhag effeithiau stormydd a llifogydd; maen nhw’n darparu cysgod, meddyginiaeth, swyddi, bwyd a diogelwch ar gyfer poblogaethau sy’n dibynnu ar y goedwig, ac yn cefnogi bywoliaethau 1.6 biliwn o bobl.

Yn fwy penodol, mae coedwigoedd trofannol yn gorchuddio tua 6% o gyfanswm arwynebedd y Ddaear, yn sefydlogi hinsawdd y byd, yn cyfrannu ocsigen i’r atmosffer ac yn cynnal y gylchred ddŵr. Maen nhw hefyd yn gartref i rai o’r cymunedau brodorol mwyaf agored i niwed ar draws y byd. Un gymuned o’r fath yw Cenedl y Wampis ym Mheriw, grŵp y mae Maint Cymru yn falch o’i gefnogi mewn partneriaeth â Forest Peoples Programme.

Yn ddiweddar, cefais y fraint o gwrdd â Shapiom Noningo Sesén, Ysgrifennydd Technegol “Autonomous Territorial Government of the Wampis Nation”, yn ystod ei ymweliad ag Ewrop i godi ymwybyddiaeth am drafferthion pobl frodorol i wneuthurwyr polisi a gwleidyddion.

Mae gan Genedl y Wampis boblogaeth o tua 15,000, sy’n byw yng nghoedwig law yr Amazon, gyda thiriogaeth sy’n ymestyn ar draws 1.3 miliwn o hectarau (ychydig yn llai na maint Cymru o 2 filiwn hectar!). Maen nhw’n ffurfio un o wledydd hen y mileniwm yn yr Amazon ym Mheriw. Maen nhw wedi cadw rhai o’u prif nodweddion diwylliannol, sy’n cynnwys arferion iaith a chymdeithasol-ddiwylliannol, fel cymryd planhigion llysieuol o’r coedwigoedd ar gyfer eu defodau i gael gweledigaethau a chryfhau’r corff. Ar hyn o bryd, maen nhw’n byw mewn aneddiadau crynodedig.  Mae’r mwyafrif helaeth yn ymarfer amaethyddiaeth ymgynhaliol, ac mae rhai yn cynhyrchu incwm sylfaenol i’r teulu o’r tair prif weithgaredd economaidd: tyfu cacao organig mewn braenarau (coedwig eilaidd), rhedeg ffermydd pysgod gartref, a thyfu bananas.

I Genedl y Wampis, mae eu coedwig law yn diffinio eu hunaniaeth a’u diwylliant, lle mae’r cysylltiad â’u coedwig yn ffurfio pob rhan bwysig o’u bywydau – o enedigaeth, i’r glasoed, i fod yn oedolyn, i farwolaeth. Fel y dywedodd Shapiom:
“Un o’r agweddau mwyaf pwysig o’n bywydau yw ein breuddwydion sy’n dod o’r planhigion yn y goedwig law … mae’r breuddwydion hyn yn rhoi gweledigaeth o’n bywydau i ni, a pha gyfeiriad y bydd ein bywydau yn ei gymryd”

Er bod y Wampis yn gymuned unedig, mae yna nifer o ffactorau sy’n achosi newidiadau diwylliannol ac yn cael effaith andwyol ar eu hunaniaeth, megis colli gwybodaeth ddiwylliannol bwysig o ran defnyddio natur a choedwigoedd, mudo i’r dinasoedd mawr (i astudio, gweithio a ffactorau eraill), a’r risg o golli eu hiaith eu hunain. Ychwanegwch at hyn y torri coed anghyfreithlon, y cloddio a’r planhigfeydd olew palmwydd sydd yn digwydd ar eu tiriogaeth, ac mae dyfodol y Wampis dan fygythiad. Mae creu Llywodraeth Tiriogaethol Ymreolaethol ar gyfer y Wampis (Wampis-GTA), sydd â’r brif nod o geisio cael cydnabyddiaeth ffurfiol o hawliau ac ymreolaeth y Wampis, wedi bod yn gam cadarnhaol iawn tuag at rymuso’r gymuned i amddiffyn eu hunaniaeth, eu treftadaeth a’u bywoliaeth. Cyn creu Wampis-GTA, doedd gan y Wampis ddim llais ar beth oedd yn digwydd i’w tiriogaeth.

Fel mae ymchwil ddiweddar World Resources Institute wedi dangos, mae pobl frodorol yn un o warchodwyr gorau ein coedwigoedd, ac mae cyfraddau datgoedwigo wedi lleihau’n sylweddol mewn mannau ble maen nhw wedi adnabod tiroedd yn gyfreithiol.

Mae cyllid Maint Cymru’n cyfrannu’n uniongyrchol at ymdrechion y Wampis i gadw eu cysylltiad â’r goedwig a chynnal eu hunaniaeth, trwy eu cefnogi nhw i sicrhau’r hawliau cyfreithiol i’w tiroedd hynafol, yn ogystal â chynyddu incwm ar gyfer cymuned y goedwig trwy dechnegau amaethyddol effeithlon a chynaliadwy. Mae’n galluogi cymunedau i gysylltu’n well ar draws yr ardal fawr trwy brynu cychod, system radio sy’n darlledu ar draws y diriogaeth a thrwy hyfforddi aelodau’r gymuned i ddefnyddio tracwyr GPS i gasglu a monitro gwybodaeth am eu tiriogaeth.

Rhannodd Shapiom weledigaeth tymor hir y gymuned:
“i fod yn fwy gwydn a hunangynhaliol, ac i rymuso ein pobl ifanc a’n merched trwy well addysg ac ymwybyddiaeth.”

Rhannodd y diolch a’r syndod a ddangoswyd gan ei gymuned hefyd, pan ddysgont fod pobl o Gymru, sydd filoedd o filltiroedd i ffwrdd, yn cefnogi’r achos mewn undod â gwlad y Wampis.

Gyda diolch i gefnogaeth hael y Cymry, rydym wedi gallu diogelu ardal o goedwig drofannol ddwywaith Maint Cymru – mae hynny oddeutu 4.5 miliwn hectar! Ar y Diwrnod Coedwigoedd Rhyngwladol hwn, byddwn yn eich annog chi i gymryd sylw o’r dyfyniad canlynol, rhoddi arian, a’n cefnogi ni i sicrhau bywoliaethau’r rheiny sy’n dibynnu ar y coedwigoedd – a pheidiwch ag anghofio, bydd pob £1 a roddir yn cael ei dyblu trwy ein cynllun arian cyfatebol.

“People in Wales have big hearts. They belong in a small country but, oh man, they have the kick of a mule!”
Desmond Tutu, Caerdydd, 2013

 


Tweet Rhannwch ar Facebook