Beth ydy’r ‘system Shamba’?

Posted on

Ystyr shamba ydy fferm yn yr iaith Kiswahili.

Mae’r system shamba ddadleuol, sydd yn cael ei hadnabod hefyd fel Pelis (Plantation Establishment for Livelihood Improvement Scheme) wedi bod yn cael ei defnyddio yn Kenya gan Wasanaeth Coedwig Kenya mewn un ffordd neu’r llall ers dros 100 mlynedd. Pan mae’r system yn cael ei hymarfer yn gywir, mae’r system shamba yn symud ffermwyr i goedwig ddiraddedig gerllaw i blannu a thrin eginblanhigion coed tra’n plannu eu cnydau eu hunain ymhlith yr eginblanhigion. Yna, maen nhw’n symud oddi ar y tir unwaith bod y goedwig wedi aeddfedu. Felly, mewn egwyddor, mae’r system yn caniatáu cynhyrchu’r cnydau bwyd gorau posibl ynghyd  â rhywogaethau’r goedwig o’r un tir a thrwy wneud hynny, yn bodloni anghenion cymdeithasol ac economaidd y ffermwr shamba.

Mae’n bosib bod y system PELIS yn gweithio mewn mannau eraill yn Kenya ond ym Mount Elgon, lle mae’r gymuned Ogiek yn byw, mae Gwasanaeth Coedwig Kenya yn symud ffermwyr i goedwig frodorol gyflawn. Yna, mae’r ffermwyr hyn yn clirio’r goedwig i greu ffermydd, gan ddinistrio coedwigoedd brodorol ​​a darparu ffrwd refeniw i’r rheiny yng Ngwasanaeth Coedwig Kenya. Mae clirio’r coedwigoedd brodorol ​​hyn yn golygu bod planhigfeydd monoton er defnydd cwmnïau pren masnachol yn cael eu creu, sy’n ffrwd o arian parod unwaith eto i Wasanaeth Coedwig Kenya (neu i’w staff) Mae’r planhigfeydd hyn yn niweidiol i’r amgylchedd oherwydd nid ydynt yn gallu darparu’r swyddogaethau ecolegol hanfodol y gall ecosystem coedwig frodorol gyflawn sy’n gyfoethog yn fiolegol ei darparu.

Mae’r system shamba wedi wynebu digon o feirniadaeth gan amgylcheddwyr, ac fe gafodd y system ei chondemnio hyd yn oed, gan yr enillydd Gwobr Nobel Wangari Maathai, a alwodd y system yn ddinistriol ac yn gyfrifol am wneud coedwigoedd brodorol ​​ a diogelwch dŵr Dwyrain Affrica yn fregus.
Dywedodd John Chumo, ysgrifennydd y Pwyllgor Cwynion Amgylcheddol Cenedlaethol (NECC) “Dyma’r rhaglen sydd yn cael ei cham-drin fwyaf yn y sector coedwigaeth. Fel y pwyllgor cenedlaethol sy’n delio â chwynion amgylcheddol, rydym wedi darganfod bod y rhaglen wedi creu llygredd, lle mae coedwigwyr yn dyrannu darnau enfawr o dir coedwig iddyn nhw eu hunain, ond yn amharod i blannu a thrin eginblanhigion coed.” Yn ogystal â hynny, yn ddiweddar, darganfuwyd mai Gwasanaeth Coedwig Kenya sydd yn gyfrifol am ddisbyddu gorchudd coedwigoedd Kenya.

Mae’r map isod yn dangos yr ardaloedd (yr ardaloedd sydd â choch o’u cwmpas, wedi’u rhestru ar yr ochr) lle mae Gwasanaeth Coedwig Kenya wedi bod yn dinistrio coedwigoedd brodorol ​​(neu’n caniatáu iddynt gael eu dinistrio), drwy’r system Shamba. Drwy hyfforddiant a’r offer angenhreidiol, mae’r gymuned Ogiek wedi gallu creu mapiau yn dogfennu’r dinistr hwn ac felly, wedi gallu dwyn hyn at sylw’r Llywodraeth Sirol ac at chwaraewyr pwysig eraill.


Tweet Rhannwch ar Facebook